Bago pa magkaroon ng Netflix, streaming apps, at skip intro button, marami nang paraan para manood ng pelikula ang mga Pinoy. Mula sa KKK o Kataas-taasan, Kasuluk-sulukan at Kadilim-diliman na bahagi ng mga sinehan, hanggang sa pagre-renta ng Betamax tapes at pagbili ng mga pirated DVD, talagang gumagawa tayo ng paraan para ma-enjoy ang mga pelikula at bawat eksena nito.
Balikan natin kung paano nag-evolve ang movie-watching experience natin bago tayo nasanay sa streaming platforms. Rewind muna tayo!
1. Cinema o Sinehan
“Kung gusto mo ay manood ka na lang ng sine. ’Di ba Huwebes ngayon, baka may bago nang palabas?”
Eraserheads – Torpedo
Cutterpillow (1995)
Noong araw, kapag may nag-aya sa iyong manood ng pelikula, ibig sabihin talaga ay lalabas ka ng bahay, pupunta sa sinehan, at pipila para makabili ng ticket. Hindi tulad ngayon na puwede ka nang magbukas ng app sa cellphone, computer, o TV. Mula pa noong 1950s, isa na ang mga sinehan sa pangunahing paraan ng panonood ng pelikula.
May mga sinehan sa loob ng malls, sa mga town plaza, at maging sa mga probinsiya. May mga naka-aircon, may mga electric fan na halos mas maingay pa sa tunog ng pelikula, at mayroon ding kailangan mong dalhin ang sarili mong pamaypay para hindi ka masyadong pagpawisan.
May mga sinehan din na nag-aalok ng double o triple feature, kung saan puwede kang manood ng dalawa o tatlong pelikula sa presyo ng isang ticket. Para bang sinaunang version ng movie marathon!
Isa sa mga hindi ko malilimutang experience ay noong bata pa ako at dinala ako ng mga magulang ko sa sinehan para manood ng Rocky IV. Punong-puno ang sinehan. Marami nang nakatayo, kasama na kami, sa balcony area.
Bago magsimula ang pelikula, nagpakita muna sila ng trailers ng mga susunod na palabas. Siguro naiinip na ang mga manonood dahil bigla na lang silang sabay-sabay sumigaw ng, “Rocky! Rocky! Rocky!” Wala na rin sigurong nagawa ang mga staff kaya itinigil na nila ang commercials at sinimulan na agad ang Rocky IV.
Nagpalakpakan at nag-cheer ang mga tao. At noong laban na nina Rocky Balboa at Ivan Drago, para bang totoong boxing match ang pinapanood namin dahil todo-suporta ang mga manonood kay Rocky!
May mga sinehan pa rin naman ngayon, pero iba na ang experience kumpara noon. Ayon sa isang survey, 21% lang ng mga respondent ang nanonood pa rin ng pelikula sa sinehan. May mga ulat din na nagsasabing bihira nang manood sa sinehan ang ilang nasa socioeconomic classes D at E, pati ang ilang nasa class C, dahil sa mahal ng tickets at sa pagkakaroon ng mas murang alternatives, kabilang ang piracy at streaming.
Dahil dito, mas nagiging selective na ang mga tao sa panonood sa sinehan. Kadalasan, para na lang ito sa mga event film tulad ng mga MCU movies, malalaking pelikula na pinagbibidahan ng sikat na actors, o mga pelikulang mas magandang panoorin sa special formats gaya ng IMAX at 4D.
2. Television o TV
Kung wala kang budget para manood sa sinehan, puwede ka namang maghintay na magpalabas ng pelikula sa TV. Simula noong 1970s, nagsimulang magpakita ang mga free-to-air TV channels gaya ng RPN, IBC, ABS-CBN, at GMA ng mga local at foreign films.
Ang problema lang, madalas edited ang mga pelikulang ipinapalabas sa free TV dahil sa censorship o dahil mahaba ang running time. Tinatanggal ang mga “bad words” at may mga eksenang masyadong sensual o violent na hindi na ipinapakita.
Pero bahagi rin iyon ng charm ng panonood sa bahay. Nagtitipon ang buong pamilya, at minsan pati mga kapitbahay, para maghanap ng magandang puwesto sa harap ng TV. Sabay-sabay kayong tatawa, iiyak, at sisigaw habang pinapanood ang bawat eksena.
Naalala ko pa ang mga programang gaya ng FPJ on GMA, GMA’s Best, Piling-Piling Pelikula, Pinoy Blockbusters, Saturday Night Blockbuster, SNBO: Sunday Night Box Office, at Sunday’s Big Event, bukod sa marami pang iba.
Napanood ko rin sa TV ang maraming pelikula ni Ramon Revilla, lalo na iyong mga tungkol sa agimat o anting-anting. May joke nga ang tatay ko na kaya raw niyang i-summarize ang halos lahat ng pelikula ni Ramon Revilla:
“Magsisimula sa bata pa lang siya, magkakaroon siya ng agimat o anting-anting, at mamamatay siya sa dulo.”
Pagkatapos niyang sabihin iyon, ililipat na niya ang channel para manood ng foreign film o boxing match.
Hanggang ngayon, puwede pa rin namang manood ng pelikula sa free TV. Minsan, may mga foreign film pa ngang naka-dub na sa Tagalog.
3. Betamax at VHS
“Wala pa ring CD o DVD, ang meron lang Betamax.”
<S> Marks the Spot (2008)
Noong 1980s hanggang 1990s, naging popular ang pagre-rent ng Betamax at VHS tapes. Karaniwang umuupa ang mga pamilya ng mga pelikula para panoorin nang magkakasama tuwing weekend.
Image: Comparison of pre-recorded VHS and Betamax videocassettes. (Jason Curtis | CC-BY-SA-4.0)
Nauna ang Betamax bago ang VHS. Mas maliit ang Betamax at mas maganda ang picture quality nito, pero mas maikli ang recording time. Kaya may mga pelikulang kailangang gumamit ng dalawang tapes. Mas malaki naman ang VHS at mas mahaba ang kayang i-record.
Kailangan mo ring magkaroon ng rewinder sa bahay dahil kailangang ibalik sa simula ang tape bago isauli sa rental shop para hindi ka mapenalize. May rewind feature naman ang Betamax at VHS players, pero iniiwasan daw itong gamitin ng iba dahil baka masira agad ang player.
Hindi kami nagkaroon ng sariling Betamax o VHS player. Kadalasan, sa bahay ako ng mga kaibigan nakakanood kapag may ganitong player sila. Tatlong klase ng experience ang pinaka-naaalala ko.
Una, noong elementary ako, nagre-rent kami ng tapes ng mga WWF main events, na kilala na ngayon bilang WWE, gaya ng WrestleMania, SummerSlam, Survivor Series, at Royal Rumble.
Pangalawa, noong high school, nagre-rent kami ng “bold” kasama ang paminsan-minsang inuman bago pumasok sa school.
At pangatlo, noong college, pumupunta kami sa bahay ng isang classmate na nagre-rent ng mga bagong pelikula. Pinapanood namin ang mga ito habang nagha-hang out o gumagawa ng group projects.
Iba rin talaga ang experience noon. Walang streaming, walang instant search, at kailangan mong makisama sa kung anong available na tape sa rental shop.
4. VCD at DVD
Noong late 1990s, naging popular ang VCD, at pagsapit ng 2000s, DVD naman ang mas naging popular.
Mas maliit ang storage capacity ng VCD, nasa 650–700 MB, at mas mababa ang video resolution nito kumpara sa DVD. Ang DVD naman ay may mas malaking capacity na humigit-kumulang 4.7 GB at mas mataas na resolution. Kadalasan, dalawang VCD ang kailangan para sa isang buong pelikula, samantalang ang DVD ay puwedeng magkaroon ng menus at extra features gaya ng behind-the-scenes footage, interviews, at deleted scenes.
Ang mga dating Betamax/VHS rental shops ay nag-transition na sa VCD/DVD rental shops.
At ang mga Betamax at VHS player sa bahay ay naging patungan ng mga bagong bili na VCD at DVD player.
Naging popular din ang mga VCD/DVD player na may karaoke feature. May kasama itong microphones at karaoke discs. May ilang DVD player pa nga na may built-in game console emulators, kasama ang controllers at mga classic video games na nasa disc.
Kasabay ng paglaganap ng VCD at DVD, lumaganap din ang movie piracy dahil mas mura ang mga kopya kaysa sa originals. Kaya kahit kakalabas pa lang ng isang pelikula sa sinehan, puwede ka nang makabili ng kopya kinabukasan.
Ang problema, dahil nire-record ang mga ito sa loob mismo ng sinehan, madalas pangit ang quality. Malabo ang video, magulo ang audio, tabingi o cropped ang screen, at minsan may makikita ka pang tumatayo sa harap ng camera. Rinig na rinig din ang tawanan at ingay ng mga manonood.
Noong early hanggang mid-2000s, may Video City malapit sa City Hall namin kung saan nagre-rent ako ng VCD tuwing Friday pagkatapos ng work. Kapag payday, pumupunta kami ng ilan sa mga office friends ko sa Quiapo para bumili ng mga pirated VCD at DVD.
For the record, bumibili rin naman ako ng originals… kapag naka-sale!
5. Cable at Satellite TV
Noong mid-1990s, naging popular ang cable at satellite TV. Mas marami kang channels na mapagpipilian, kabilang ang HBO, Cinemax, Star Movies, Cinema One, at marami pang iba na nagpapalabas ng mga pelikula.
Dahil sa cable, puwede kang manood ng movies halos anumang oras. Kahit anong oras ka magbukas ng TV, may posibilidad na may pelikulang kasalukuyang ipinapalabas.
At ano ang isa sa pinakamagandang advantage nito kumpara sa free TV? Walang commercials!!! Pero sa pagkakaalala ko, may censorship pa rin sa ilang palabas.
Kung ngayon ay nagsha-share ang mga tao ng streaming accounts, noon naman ay may mga cable splitter na palihim na ikinakabit para maki-share ang mga kapitbahay sa subscription at hati-hati na lang sa bayad.
Naalala ko rin ang pagbili ko ng mga magazines na may listahan ng mga palabas sa cable para sa buong buwan. Minamarkahan ko ang mga pelikulang gusto kong panoorin.
Dahil hindi mo puwedeng i-rewind ang cable TV, kailangan mong abangan ang oras ng palabas. Kapag na-miss mo ang simula, maghihintay ka na lang sa susunod na airing.
Hindi ako 100% sure kung tama ang pagkakaalala ko, pero noong college ako, ang Wowow channel, na kilala sa pagpapalabas ng uncut movies, ay nagkaroon ng three-day non-stop broadcast ng Woodstock ’99.
Sa ngayon, subscribed ako sa Cignal TV, isang Direct-to-Home (DTH) satellite television provider. Mas sanay pa rin kasi ang mga magulang ko sa pag-channel surfing kaysa sa pag-browse o pag-search sa Netflix.
At siyempre, para rin ito sa mga local shows gaya ng Eat Bulaga at Batang Quiapo.
6. School at Community Screenings
May mga paaralan at barangay na nag-o-organize ng movie screenings gamit ang projectors. Kadalasan, educational films o mga sikat na pampamilyang pelikula ang ipinapalabas.
Sa school, madalas na sa puting pader o whiteboard ipinoproject ang pelikula. Noong elementary ako, bandang late 1980s, pinagsasama ang dalawang classroom para magkasya ang mga estudyante.
Sarado ang lahat ng bintana, at iyong mga sirang bintana ay tinatakpan ng illustration boards. Lahat kami ay nakaupo sa sahig. Bawal ang maingay at bawal ding tumayo.
Sinabi rin ng anak ko na nagkaroon din sila ng mga film showing noong elementary at high school siya.
Bukod sa school screenings, karaniwan din ang mga open-air movie screenings tuwing town fiesta. Isang malaking puting tela ang ginagawang screen, at naglalagay ng mga bangko para sa mga manonood.
Naranasan ko rin ito noong bata pa ako. Isang pelikula tungkol kay Jesus ang ipinalabas. Ang tanging naaalala ko ay isang eksena kung saan muntik nang matisod si Jesus habang naglalakad.
Hindi ko iyon makalimutan dahil marami sa mga kapitbahay at kalaro ko ang natawa sa eksenang iyon.
Pagkatapos ng tawanan, napansin ko na medyo dumami ang lamok sa paligid =p
7. Film Festivals at Special Events
Special mention ang Metro Manila Film Festival (MMFF), na ginaganap taon-taon at naghihikayat sa mga tao na manood sa sinehan at suportahan ang mga pelikulang Pilipino.
Tuwing Christmas season, nagpapahinga muna sa mga sinehan ang mga foreign films, at mga pelikulang kalahok sa MMFF ang ipinapalabas.
Bukod dito, may mga university film clubs at mga institusyon gaya ng Cultural Center of the Philippines (CCP) na nag-o-organize din ng screenings para sa art films at indie films. Para sa mga mahilig sa pelikula, magandang pagkakataon ito para makapanood ng mga pelikulang hindi laging napapanood sa regular na sinehan.
And Then Came Streaming…
Ngayon, puwede na tayong manood ng halos kahit ano, kahit saan – mag-isa man o may kasama, tahimik sa kuwarto o habang bumibiyahe, at may subtitles man o wala.
Pero minsan, nami-miss pa rin natin ang mga nakagawian noon: ang mahabang pila sa sinehan, ang tawanan at palakpakan ng mga manonood, ang tunog ng Betamax na nire-rewind, at ang pag-ihip at pagpupunas sa DVD na ayaw mag-play.
Ayon sa isang 2024 report, 97.2% ng mga Pilipinong edad 16–64 ang nanonood ng online videos bawat linggo. May isa pang 2024 survey na nagsasabing 66.5% ng mga Pilipinong edad 10–64 ang nakaranas nang manood gamit ang streaming platforms.
At noong 2025, may isang report na nagsabing 67.1% ng mga Pilipino ang nagbabayad buwan-buwan para sa digital content, gaya ng streaming services at subscriptions.
Ano ang ibig sabihin nito? Maraming Pilipino ang nagsasabing hirap sila sa gastusin at kulang ang suweldo nila, pero napanood na nila ang K-Pop Demon Hunters! 😁✌️
Pero seriously, noon, ang panonood ng pelikula ay hindi lang basta pag-upo at pagtitig sa screen. Madalas, isa itong pinagsasaluhang experience – isang community event, family tradition, o bonding moment kasama ang mga kaibigan.
Parte ito ng buhay ng maraming Pinoy, at nag-uugnay sa atin bago pa man tayo maging alipin ng internet at streaming services.
Kayo, ano ang pinakanami-miss ninyong paraan ng panonood ng pelikula noong araw? Betamax ba, VCD/DVD, cable TV, o iyong sama-samang panonood sa sinehan?
Share your memories in the comments!
Leave a Reply